چرا خداوند ما را از قسم خوردن نهي مي‌کند ولي خودش در قرآن کريم قسم مي خورد؟

پاسخ : از ديدگاه اسلام‌، سوگند ياد کردن عملي ناپسند بوده و اجتناب از آن بسيار مطلوب و پسنديده مي‌باشد، اما متفاوت بودن حالات انسان به هنگام سوگند ياد کردن از يک سو و انگيزه‌هاي مختلف جهت قسم خوردن از سوي ديگر، موجب برخورد متفاوت قرآن کريم با انواع سوگندها شده است به بياني واضح‌تر، خداوند متعال در قرآن کريم آيه 224 از سوره بقره مسلمين را از هر نوع سوگندي حتي به منظور نيکي و تقوي و اصلاح بين مردم برحذر داشته و سپس در آيه 225 از همان سوره با تقسيم سوگندها به سوگند لغو و سوگند جدّي‌، سوگند لغو را فاقد اثر جزايي و فقهي و سوگند جدي را موضوع احکام فقهي و اثرات وضعي قرار داده است‌.

به عنوان مثال‌، قسم‌هايي که معمولاً از روي عادت براي امور عادي و کم‌ارزش‌، بر زبان جاري مي‌گردند، در عين حال که نامطلوب و شايستة پرهيز هستند لغو و بي‌اعتبار شمرده شده و اسلام هيچ گونه عقوبتي را چه دنيوي و چه اخروي بر آن مترتب نمي‌سازد.

اما سوگندهايي که با عزم و اراده و تصميم جدي و به منظور رسيدن به اهدافي خاص‌، از انسان صادر مي‌شود، داراي اهميت بوده و به همين لحاظ داراي اثرات گوناگون وضعي و فقهي هستند.(1)

البته لازم به ذکر است که ممنوع بودن سوگند و نامطلوب بودن آن حکمي کلي است‌; ولي استثنأبردار است‌. زيرا قسم خوردن نزد حاکم شرع‌، نه تنها ممنوع و يا مکروه نيست‌، بلکه در برخي موارد واجب و تنها راه حل خصومت‌ها است‌.

از آن جمله هنگامي که مرد، همسر خود را متهم به زنا کرده و نتواند براي اثبات مدعاي خود، چهار شاهد عادل بياورد، به دستور قرآن کريم بايد به ترتيبي خاص‌، سوگند ياد کند و همسر او نيز، مي‌تواند در دفاع از خود به شيوه‌اي که قرآن کريم تعليم داده‌، قسم بخورد.(2) (در کتب فقهي‌، مواضع لزوم سوگند در حضور قاضي به تفصيل بيان شده است‌.)

و اما دربارة سوگندهايي که خداوند متعال در قرآن کريم ياد فرموده‌، بايد گفت‌: که آن سوگندها داراي دو پيام و يک نتيجه هستند.

پيام اول‌: توجه به موضوعي است که دربارة آن قسم ياد شده تا شنوندگاه با پي بردن به عظمت موضوع‌، در مفاد آن بيشتر دقت کنند.

پيام دوم‌: توجه به اهميت چيزي است که قسم به آن تعلق گرفته‌. خورشيد، ماه‌، ستارگان‌، شب و روز، نفس انسان و کيفيت هدايت و اضلال و ساير چيزهايي که قرآن به آنها قسم ياد کرده‌; اموري بسيار مهم و داراي نکات برجسته‌، تأمل برانگيز و دقيق هستند.

حاصل و نتيجه اين دو پيام‌، تحرک فکري انسان و تلاش براي علم و فهم بيشتر است‌. واضح است که اين نوع سوگندها به دليل اثرات مفيد و سازنده با سوگندهاي لغو و بي پايه که معمولاً همراه با نوعي توهين به مقام شامخ ربوبي و يا ساير مقدسات مي‌باشد، نسبتي ندارد و در حقيقت اين دو نوع قسم‌، از دو مقوله جدا و بي‌ارتباط با يکديگر هستند.